Poradnik · Studia
Jak antyplagiat wykrywa ChatGPT? JSA, raport i co wolno
Jednolity System Antyplagiatowy (JSA) wykrywa ChatGPT pośrednio: mierzy, jak przewidywalny jest tekst, i oznacza zbyt regularne fragmenty jako możliwe do wygenerowania przez model językowy. To szacunek prawdopodobieństwa, a nie dowód. Ośrodek Przetwarzania Informacji, który rozwija system, sam przyznaje, że zdarzają się fałszywe alarmy. Decyzję podejmuje promotor, a zasady korzystania z AI ustala twoja uczelnia.
Tekst przygotowany z pomocą AI · sprawdzony przez redakcję · Zasady
Sprawdzone: 8 października 2026 (fakty i ceny)
Spis treści 9 części
Najważniejsze w skrócie
- JSA mierzy przewidywalność tekstu i oznacza fragmenty podejrzane o AI, ale to prawdopodobieństwo, a nie dowód.
- Analiza SI działa tylko wtedy, gdy przy zakładaniu badania w JSA zaznaczono pole „Analiza SI”.
- Fałszywe alarmy mogą trafiać zwłaszcza w definicje, przepisy i schematyczne opisy, a broni cię historia wersji i znajomość własnej pracy.
- Na UW użycie AI w pracy dyplomowej wymaga uzgodnienia z promotorem, a na UJ oznaczenia fragmentów wygenerowanych przez AI.
Opisujemy działanie systemu na podstawie bazy wiedzy JSA prowadzonej przez OPI PIB, komunikatu ministerstwa nauki, ustawy i aktualnych przepisów dwóch uczelni. Sami nie korzystaliśmy z JSA, bo to narzędzie dostępne dla uczelni i promotorów. Nie znajdziesz tu sposobów na „oszukanie” detektora: tekst tłumaczy, jak działa system, co zrobić przy błędnym wskazaniu i co wolno.
Jak JSA wykrywa tekst z ChatGPT
JSA prowadzi minister nauki, a uczelnie korzystają z niego bezpłatnie (art. 351 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). Każdą pisemną pracę dyplomową uczelnia sprawdza w JSA przed egzaminem dyplomowym (art. 76 ust. 4). Funkcję oceny, czy praca mogła powstać z pomocą sztucznej inteligencji, OPI dodał do systemu w lutym 2024 r.
Metoda opiera się na modelu językowym, który szacuje, jak prawdopodobne są kolejne słowa w danym kontekście. Miarą jest perplexity (w uproszczeniu: stopień „zaskoczenia” modelu tekstem). Tekst o swobodnym doborze słów ma wysoką wartość, a bardzo szablonowy — niską. Gdy wartość dla fragmentu spada poniżej progu, system oznacza go jako podejrzany. Wysokości progu baza wiedzy JSA nie podaje.
Analiza SI to coś innego niż klasyczne badanie podobieństwa, które znasz jako „procent plagiatu”:
| Badanie podobieństwa | Analiza SI | |
|---|---|---|
| Co sprawdza | Zbieżność z tekstami w bazach referencyjnych, m.in. w repozytorium prac dyplomowych | Przewidywalność tekstu według modelu językowego |
| Wynik | Procentowy rozmiar podobieństwa (PRP) i lista źródeł | Oznaczone fragmenty podejrzane o użycie AI |
| Kiedy działa | W każdym badaniu | Tylko gdy przy zakładaniu badania zaznaczono pole „Analiza SI” |
| Jak go czytać | Czerwony wskaźnik nie musi oznaczać plagiatu | Prawdopodobieństwo, nie dowód |
Uwaga
Detektor nie wie, kto napisał tekst. W komunikacie ministerstwa kierowniczka projektu JSA mówi wprost, że system nie daje stuprocentowej pewności ani co do plagiatu, ani co do użycia AI. Baza wiedzy JSA dodaje, że system nie dokonuje wiążących ustaleń dotyczących wykroczeń, a błędy zdarzają się w obie strony.
Co promotor widzi w raporcie z JSA
Raport z badania ma kilka części. Są w nim akcje (m.in. akceptacja i pobranie PDF), metryka badania (tytuł, autorzy, promotor, numer próby), analiza tekstu (liczba znaków i wyrazów, nierozpoznane wyrazy, znaki spoza języka pracy, liczba fragmentów innego stylu), wyniki ogólne z PRP, lista źródeł z bazami porównawczymi oraz wnioski z decyzją o dopuszczeniu pracy do obrony.
Wynik analizy SI promotor ogląda w osobnej zakładce „Analiza SI” w widoku tekstu pracy. Podejrzane fragmenty są tam oznaczone w treści, więc widać konkretne akapity, a nie jedną liczbę dla całej pracy. Informacja o włączonej analizie pojawia się w metryce i w raporcie PDF, a przy kolejnych próbach tego ustawienia nie da się zmienić.
Przed akceptacją promotor może wykluczyć z wyniku poprawnie oznaczone cytaty, przeliczyć PRP i dopisać uwagi. Gdy ma wątpliwości albo praca się zmienia, do badania dodaje się nową próbę. Akceptacja raportu jest nieodwracalna i po niej nie da się dodać kolejnej próby.
Raport wskazuje AI: skąd to się bierze
| Objaw w raporcie | Możliwa przyczyna | Jak sprawdzić | Co zrobić |
|---|---|---|---|
| Oznaczone definicje, przepisy, opisy procedur | Teksty o przewidywalnej budowie; baza wiedzy JSA wymienia definicje, reguły i akty prawne jako źródło fałszywych alarmów | Porównaj oznaczone akapity z rozdziałami pisanymi swobodniej | Pokaż promotorowi źródła i notatki do tych fragmentów |
| Oznaczony fragment, który naprawdę powstał z pomocą czatu | Użycie AI bez opisu w pracy | Dziennik promptów, historia rozmów z czatem | Porozmawiaj z promotorem przed obroną i ujawnij zakres użycia |
| Brak oznaczeń, choć część tekstu pochodzi z czatu | Wynik fałszywie negatywny | Własne notatki z pracy nad tekstem | Obowiązek ujawnienia zostaje, niezależnie od wyniku detektora |
| Wysokie PRP, czerwony wskaźnik | Cytaty, bibliografia, utarte formuły; to badanie podobieństwa, nie AI | Lista źródeł w raporcie | Promotor może wykluczyć poprawne cytaty i przeliczyć wynik |
| Uwagi o możliwej manipulacji | Nietypowe znaki, ukryty tekst, ale też np. wzory | Statystyki w części „Analiza tekstu” | Wyjaśnij przyczynę, np. wzory matematyczne w pracy |
Baza wiedzy JSA traktuje manipulacje tekstem (np. nietypowe znaki czy biały tekst) jako próbę obejścia systemu i zaleca odesłanie takiej pracy do poprawy z adnotacją w raporcie. Próby „przerabiania” tekstu pod detektor szkodzą więc bardziej niż sam wynik analizy SI.
Co zrobić, gdy JSA błędnie wskaże AI
- Poproś o konkretne fragmenty. Analiza SI oznacza akapity, nie całą pracę. Zapytaj promotora, które miejsca budzą wątpliwość i w której próbie.
- Zbierz ślady pracy nad tekstem. Wersje robocze, notatki z lektur, pobrane artykuły, korespondencja z promotorem. W Dokumentach Google historię otworzysz ikoną „Ostatnia zmiana” w prawym górnym rogu. W Wordzie (plik w OneDrive lub SharePoint) kliknij tytuł pliku i wybierz „Historia wersji”.
- Opowiedz, jak powstał tekst. Na UJ komisja egzaminu dyplomowego ma weryfikować samodzielność pracy, np. pytając o jej treść i przebieg powstawania (zarządzenie nr 115, § 5). Swobodna rozmowa o własnych wnioskach i źródłach to najmocniejszy argument.
- Sprawdź zasady swojej uczelni. Na UW przy pracach zaliczeniowych narzędzie wykrywające AI nie może być jedyną metodą potwierdzenia nieuprawnionego użycia (uchwała nr 75 URK, § 6 ust. 10). Zobacz, czy twój wydział ma podobny zapis dla prac dyplomowych.
- Poprawcie pracę przed akceptacją raportu. Dopóki raport nie jest zaakceptowany, promotor może dodać nową próbę po zmianach w tekście.
Podobne podejście zaleca się w szkole: przewodnik IBE dla nauczycieli radzi, by przy wyniku detektora zadać uczniowi kilka pytań o jego pracę, zamiast wydawać wyrok. Opisujemy go w tekście o AI dla nauczyciela.
Wskazówka
Pisz pracę od początku w dokumencie z historią wersji i nazywaj ważne etapy. W Dokumentach Google wybierz wersję w panelu historii, kliknij „Więcej” i „Nazwij tę wersję” (do 40 nazwanych wersji). Nic to nie kosztuje, a w razie wątpliwości pokazuje, jak tekst rósł.
Co wolno z ChatGPT w pracy dyplomowej
Ustawa nie wspomina o AI. Wymaga, by praca dyplomowa była samodzielnym opracowaniem zagadnienia (art. 76 ust. 2). Jeśli autor przypisał sobie autorstwo istotnego fragmentu cudzego utworu lub ustalenia naukowego, rektor stwierdza nieważność dyplomu (art. 77 ust. 5). Szczegóły dotyczące AI ustalają uczelnie. Dwa aktualne przykłady:
Uniwersytet Warszawski — uchwała nr 75 Uniwersyteckiej Rady ds. Kształcenia z 11 września 2026 r., obowiązuje od 1 października 2026 r.:
- użycie AI w przygotowaniu pracy dyplomowej wymaga uzgodnienia z opiekunem pracy, który razem z tobą określa cele, zakres i sposoby użycia oraz monitoruje postępy,
- wykorzystane narzędzia, zakres, cele i sposoby ich użycia opisujesz w pracy i czytelnie oznaczasz, zwłaszcza we wstępie lub w rozdziale o metodach badawczych,
- odpowiadasz za treść, m.in. za naruszenie praw autorskich i odwołania do nieistniejących źródeł,
- obowiązki nie obejmują narzędzi do zwykłej korekty pisowni, interpunkcji i gramatyki, które nie zmieniają istotnie twojego tekstu (chyba że rada dydaktyczna postanowi inaczej).
Uniwersytet Jagielloński — zarządzenie nr 115 Rektora z 27 listopada 2025 r.:
- narzędzia AI w dydaktyce są dopuszczone, a prowadzący wpisuje do sylabusu dozwolone i zakazane formy korzystania z nich,
- części prac zaliczeniowych i dyplomowych wygenerowane przez AI trzeba wyraźnie oznaczyć, np. przypisem, komentarzem lub treścią promptu,
- nie wolno powoływać się na odpowiedzi modeli językowych jako na źródło wiedzy naukowej,
- za nieujawnienie użycia AI lub wprowadzenie w błąd co do autorstwa grozi odpowiedzialność dyscyplinarna,
- zarządzenie nie obejmuje funkcji AI wbudowanych w popularne programy (np. asystenta pisania w Wordzie), jeśli nie służą do wytworzenia treści z pominięciem zasad.
Prawo i dane
To informacja, nie porada prawna. Obowiązują cię regulamin studiów i zasady dyplomowania twojego wydziału, a rady dydaktyczne mogą je zaostrzać. Zarządzenie UJ wymaga też, by dane do narzędzi AI wprowadzać zgodnie z przepisami o ochronie danych osobowych. Jeśli w badaniach zbierasz wywiady lub ankiety, przeczytaj, czego nie wklejać do czatu.
Jak opisać użycie AI w pracy dyplomowej
Opis ma odpowiedzieć na trzy pytania: jakie narzędzie, do czego i w jakim zakresie. Według wytycznych UW najlepiej umieścić go we wstępie albo w rozdziale o metodach. Według zarządzenia UJ fragmenty wygenerowane przez AI oznaczasz dodatkowo w tekście. Przykład zapisu do dopasowania do ustaleń z promotorem:
Przy przygotowaniu pracy korzystałem z ChatGPT (OpenAI) w zakresie uzgodnionym z promotorem: do wyszukania wstępnej listy literatury, którą następnie sprawdziłem w katalogu biblioteki, oraz do oceny logicznego układu rozdziału 2. Narzędzie nie tworzyło tekstu pracy. Pełna lista poleceń znajduje się w załączniku 3.
Jeśli tłumaczysz literaturę obcojęzyczną narzędziem AI, zapytaj promotora, czy to też trzeba opisać. Pomocne może być porównanie narzędzi AI do tłumaczenia, a przy wyborze czatu do pracy — zestawienie Gemini i ChatGPT po polsku.
Jak uniknąć kłopotów, zanim złożysz pracę
- Ustal zakres AI na starcie. Zapytaj promotora, co wolno, i potwierdź ustalenia mailem.
- Prowadź dziennik promptów. Data, narzędzie, polecenie i to, co zrobiłeś z wynikiem. Na UW prowadzący może wymagać ujawnienia promptów przy pracach zaliczeniowych.
- Sprawdzaj każdą pozycję bibliografii. Czat potrafi podać źródło, które nie istnieje, a za takie odwołania w pracy odpowiadasz ty.
- Pisz w dokumencie z historią wersji. To najprostszy dowód, że tekst powstawał etapami.
- Ucz się na własnych materiałach, nie na gotowcach. Do egzaminu dyplomowego przyda się metoda nauki z AI na własnych notatkach.
Podsumowanie
JSA sygnalizuje fragmenty o przewidywalnej budowie, ale nie rozstrzyga, kto je napisał. Decyzję podejmuje promotor, który ogląda konkretne akapity w zakładce „Analiza SI”. Najlepszą ochroną przed fałszywym alarmem jest jawność: uzgodniony z promotorem zakres użycia AI, opis we wstępie lub w metodach, dziennik promptów i historia wersji dokumentu.
Źródła
- JSA: promotor sprawdzi, czy student korzystał z technologii ChatGPT — Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, dostęp 8 października 2026
- Analiza użycia sztucznej inteligencji — Baza wiedzy JSA, OPI PIB, dostęp 8 października 2026
- Widok raportu z badania — Baza wiedzy JSA, OPI PIB, dostęp 8 października 2026
- Analiza raportu – wskazówki — Baza wiedzy JSA, OPI PIB, dostęp 8 października 2026
- Akceptacja raportu z wyniku badania — Baza wiedzy JSA, OPI PIB, dostęp 8 października 2026
- Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 (art. 76, 77, 351) — Kancelaria Sejmu, baza ELI, dostęp 8 października 2026
- Uchwała nr 75 URK z 11 września 2026 r. w sprawie wytycznych dotyczących korzystania z narzędzi sztucznej inteligencji w procesie kształcenia — Uniwersytet Warszawski, dostęp 8 października 2026
- Zarządzenie nr 115 Rektora UJ z 27 listopada 2025 r. w sprawie wykorzystywania w dydaktyce narzędzi opartych na sztucznej inteligencji — Uniwersytet Jagielloński, dostęp 8 października 2026
- Sprawdzanie, co się zmieniło w pliku — Pomoc Edytorów Dokumentów Google, dostęp 8 października 2026
- Wyświetlanie poprzednich wersji plików pakietu Office — Pomoc techniczna Microsoft, dostęp 8 października 2026
Najczęstsze pytania
Czy JSA wykrywa teksty napisane przez ChatGPT?
JSA ma funkcję analizy SI, która oznacza fragmenty o bardzo przewidywalnej budowie jako podejrzane o wygenerowanie przez model językowy. To szacunek prawdopodobieństwa: OPI zaznacza, że system nie daje stuprocentowej pewności, a wynik bywa fałszywie pozytywny albo fałszywie negatywny. Ostateczną ocenę wydaje promotor.
Co zobaczy promotor w raporcie z JSA?
Raport pokazuje m.in. metrykę badania, statystyki tekstu, procentowy rozmiar podobieństwa (PRP) z listą źródeł oraz sekcję wniosków z decyzją o dopuszczeniu do obrony. Jeśli przy zakładaniu badania zaznaczono „Analiza SI”, w widoku tekstu pracy jest też zakładka z fragmentami podejrzanymi o użycie AI.
Czy można używać ChatGPT przy pisaniu pracy licencjackiej?
Ustawa nie zakazuje tego wprost, ale wymaga, by praca była samodzielnym opracowaniem. Zasady ustala uczelnia: na UW użycie AI w pracy dyplomowej wymaga uzgodnienia z promotorem i opisu w pracy, a na UJ trzeba oznaczać fragmenty wygenerowane przez AI. Sprawdź regulamin swojego wydziału.
Co zrobić, gdy system błędnie wskaże, że tekst napisała AI?
Poproś promotora o wskazanie oznaczonych fragmentów, przygotuj wersje robocze z historią zmian, notatki i źródła, a potem omówcie, jak powstał tekst. Baza wiedzy JSA opisuje wynik analizy SI jako wskazówkę do dalszej analizy, a nie dowód, i podkreśla, że system nie dokonuje wiążących ustaleń.
Jak opisać w pracy dyplomowej, że korzystałem z AI?
Wymień narzędzia oraz cel, zakres i sposób ich użycia. Według wytycznych UW robi się to we wstępie albo w rozdziale o metodach badawczych, a według zarządzenia UJ fragmenty wygenerowane przez AI oznacza się w tekście, np. przypisem z treścią promptu. Odpowiedzi czatu nie podawaj jako źródła wiedzy naukowej.
Historia zmian w tekście
- Publikacja.
Widzisz błąd? Zgłoś go — poprawimy i dopiszemy tu zmianę.